Valt het u ook op dat er de laatste tijd zoveel te doen is over water? Waar wetenschappers al tientallen jaren waarschuwen voor de toekomst, komt deze nu in snel tempo letterlijk in beeld: overal op de wereld gebeurtenissen met grote gevolgen voor mens en dier door overstromingen, droogte en verontreiniging van water, snel verlies van belangrijke planten en dierensoorten. Waar veel bestuurders nog op de rem trappen, komen veranderingen ook steeds dichterbij onze eigen stad en regio.
We horen over water waar PFAS in zit, over medicijnresten die Vitens, ons waterbedrijf, lastig uit het drinkwater gezuiverd krijgt. Over de kans dat bij grote regenbuien de beken of het Valleikanaal overstroomt en er dorpen of delen van de stad blank komen te staan. Over de beken en de Eem die samen met bijna alle oppervlaktewater in Nederland in 2027 niet gaan voldoen aan Europese eisen voor minimale waterkwaliteit (KRW). En als de zomers droger worden, of er wel genoeg water is voor iedereen. De overheid raadt ons aan om negen liter water per persoon in huis te hebben voor noodsituaties, want zo schrijft ze in een brief in uw brievenbus: “we kunnen allemaal te maken krijgen met een noodsituatie”. De kans op een crisis in onze eigen wereld neemt toe. En zo zijn er meer onheilspellende berichten die onzeker kunnen maken als het om water gaat.
Afgelopen december is er dan opeens een kleine maar echte water-crisis in de stad. Eerst in de wijk Randenbroek, dan de zuidelijke helft van Amersfoort en uiteindelijk bij 85.000 inwoners in stad en regio. Het drinkwater is licht verontreinigd met een enterokokkenbacterie. Het mag pas gedronken worden nadat het drie minuten gekookt heeft. Een lichte verontreiniging vanuit opslagkelder(s) en het leidingsysteem van productielocaties van Vitens. Het duurt wekenlang en de vragen nemen toe. Op zo’n moment blijkt dat we als gebruikers en bestuurders en ambtenaren van de stad geen idee hebben; zelfs de wethouder van Amersfoort wil van Vitens horen hoe het watersysteem eigenlijk in elkaar zit.
Schoon en veilig drinkwater is een belangrijke en essentiële levensbehoefte die ons allen aangaat. Gezond en goedkoop (drink)water is niet langer een vanzelfsprekendheid.
Bij de nieuwbouw in de wijk Kruiskamp in Amersfoort zijn tussen de woningen wadi’s aangelegd
Ons water is zo mooi
Afgelopen herfst fietste ik met een vriendin naar Heiligenbergerbeek, net buiten de binnenstad van Amersfoort. Het water zag er fantastisch uit. De oevers waren groen, bomen, struiken, gras, bloemen volop. Vogels vlogen, ‘schaatsenrijders’ scheerden over het wateroppervlak, de stroom was prachtig. Vanuit de vallei stroomde het water loom richting de grachten van de stad, waar toeristen in de bootjes van de waterlijn onze romantische grachten bevoeren. Mijn metgezel genoot met volle teugen van een paar baantjes in het stromende natuurwater van een Amersfoortse beek. Hier kwam ze tot rust.
Ik vroeg haar of ze wist of ze daar wel mocht zwemmen? En of ze wist of het water wel gezond was en geschikt om in te zwemmen? Ik ken haar als één van de meest gezagsgetrouwe mensen, die zich aan alle regels houdt. Ze werkt in de gezondheidszorg en heeft weet van de gevaren die onze gezondheid dagelijks omringen. Ze gaf aan “dat ze het nu even niet wilde weten”. Ze vertrouwde erop dat “de mensen die erover gaan” zullen zorgen dat het allemaal zo’n vaart niet zal lopen vandaag, en morgen. En ze glimlachte en genoot in het hier en nu. Zoals we allemaal graag doen.
De Heiligenbergerbeek
Het gaat goed met het water
Naast onheilstijding is er de afgelopen tijd ook veel mooi nieuws als het om water gaat. Het oppervlaktewater is veel beter dan in pak ‘m beet dertig jaar geleden. Te danken aan jarenlang goed beleid. De ijsvogel wordt weer vaker gezien in de buurt. Vele burgers vergroenen hun daken en tuinen, we horen over allerlei initiatieven van het waterschap, een vislift in Woudenberg, natuurlijke oevers en het verbreden van de modderbeek, boeren die aan ecologisch erfbeheer doen of door slim gebruik van innovatie de natuur en het water minder belasten, tegels die uit de straten gaan, Amersfoort Rainproof met regenwater coaches, klimaatadaptie, bomen worden geplant om het regenwater vast te houden, regenpijpen gaan niet meer het riool in, er worden wadi’s aangelegd en parkeerplaatsen worden groen als gras.
We worden aan alle kanten opgeroepen tot aanschaffen van eco-douchekoppen, campagnes om oude gewoontes te doorbreken. Er zijn vrijwilligers die het stroomgebied van de Eem schoonmaken. Je hoeft alleen maar de websites van het Waterschap, Vitens of het NIOO te kijken om onder de indruk te raken van visie en daadkracht. Alle instanties die werkzaam zijn op het gebied van water roepen ons op om te kiezen voor een duurzame toekomst. Kortom, tegenover onheilstijding staat een mooie droom in de woorden van onze bestuurders, beheerders en leveranciers: maak je geen zorgen, we zorgen er met elkaar voor dat het goed blijft gaan met ons water.
De vislift in het Valleikanaal in Woudenberg
Voor wie wil weten hoe het nu écht zit?
Niemand minder dan de minister van landbouw, één van de belangrijkste bestuurders die wij zelf hebben gekozen, besluit in december 2025 dat de boeren in onze regio in 2026 nog meer mest kunnen uitrijden over hun land, met name aan de ‘goede plekken’ langs sloten en water. Daar is volgens haar nog winst te halen als het gaat om het mestprobleem. Haar collega, de minister van Waterstaat, zorgt er samen met andere ministers in het kabinet voor dat het belang van het water het voor even wint. Tot op het allerhoogste niveau gaat het blijkbaar om het keihard en risicovol afwegen van belangen.
Een nieuwe minister is inmiddels aangetreden. Een taskforce is ingesteld door Rob, Dilan en Bart zelf, die zich gaat richten op stikstof, klimaatmaatregelen, grondgebondenheid en nieuwe verdienmodellen die daarvoor nodig zijn. Huh? Nieuwe verdienmodellen?
Wie als leek op het gebied van water -en dat zijn de meesten van ons- probeert op een redelijke manier zich een oordeel te vormen over alle ontwikkelingen die met water te maken hebben heeft al snel veel vragen. Wie en hoe gebruiken we het water eigenlijk. Zijn dat allemaal belanghebbenden? Wat zijn de belangen? Waar komen waterverontreinigingen eigenlijk vandaan. Hoe schadelijk zijn ze? Of worden ze door sommige belanghebbenden overdreven? Wie zijn de experts die ons kunnen geruststellen, of juist waarschuwen. Hoe, waar, door wie worden besluiten genomen als het gaat om verbetering en instandhouding van de kwaliteit van het water en kunnen we daarop vertrouwen? Hoe kwetsbaar is het waterbeheersysteem dat steeds meer met ICT en op data gebaseerd ontworpen wordt voor sabotage of privatisering en commercieel gebruik?
Wat is ons ruimtelijke ordening beleid in de stad onder de titel: ‘Water en bodem sturend’ waard in een groeiende rand-stad en een liberale markteconomie? Wie stuurt wat? En van wie is ons water eigenlijk? Wat is privaat en wat publiek, en hoe is de samenwerking. Wat voor deal heb je als klant eigenlijk met Vitens? Zijn ze verplicht ons veilig drinkwater te leveren? Hoe groot en belangrijk is de rol van het Waterschap in dit alles? Kortom, vragen te over. Over hoe het nu écht zit met de drinkbaarheid en onze gezondheid, de belangen en de bedreigingen en de schoonheid van het water. Van ons water.
Er is heel veel data en kennis openbaar beschikbaar waar je zelf kunt zoeken, zoals op PDOK
Waterkringloop op 'eigen terrein', hoe mooi is dat
Regenwater, grondwater en oppervlaktewater in de Eem en rond de beken van de Gelderse Vallei vormen samen met de lucht en de grond het fundament van alle leven in onze omgeving. Op één of andere manier zullen alle gebruikers zich dienen te verhouden tot de kringloop van het water. Meer dan deze kringloop is er niet, waarbij (zee)water verdampt, in de atmosfeer condenseert en als neerslag weer terugvalt, waarna grondwater, sloten, beken en rivieren het weer terugvoeren naar de zee. Het mooie van het onderzoeken van ons watergebied is dat je bijna kunt spreken van een waterkringloop op ons eigen grondgebied.
Met de uitloop van de Eem in het Eemmeer is het een overzichtelijk gebied. Je zou kunnen zeggen dat we het water in eigen hand hebben. Hoe mooi is dat! We kunnen kiezen hoe we ermee om willen gaan, nu en richting de toekomst. Bijna alle deskundigen én de meeste politici zijn het erover eens dat het anders moet. En dat het nu nog kan.
Waar een wil is
Bij de gemeenteraadsverkiezingen was water geen thema. Nieuwe woningen, de asielzoeker, de parkeerplek van onze auto en andere lokale belangen van burgers en boeren waren populair en succesvol als het gaat om de beloftes waarop gestemd is. Toch zullen de gemeenteraden in onze regio zich de komende vier jaar dienen te verhouden tot het water en de natuurlijke omgeving als ze woningen willen realiseren. Als ze schoon en veilig drinkwater willen waarborgen. Een nieuw college zal moeten samenwerken met buurgemeenten, de waterschappen en drinkwaterbedrijven. Ze heeft het daarbij te doen met proviciale, landelijke en europese wetgeving en beleid. Werk aan de winkel in onze kleine polder.
Uit BOVI, de Blauwe Omgevingsvisie 2050 ontwikkeld door Waterschap Vallei en Veluwe
Een serie artikelen over ons water
Ons leefgebied: de Eem als de arm, de beken van de Gelderse Vallei als de vingers, met de grachten van Amersfoort als kloppende pols in het midden. Water in een lage vallei, afkomstig ook van de hoger gelegen Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug. Dat is het gebied van onze waterkringloop.
De functie van het water; economisch, voor huishoudelijk, recreatief en cultuurhistorisch gebruik. Voor energietransitie, industrie en warmte-energie winning. Voor irrigatie in de landbouw. En niet in de laatste plaats als leefgebied voor heel veel onmisbare dieren en planten.
Het komende jaar wil ik in de Stadsbron een serie artikelen schrijven met als doel een overzichtelijk en eerlijk beeld te schetsen van alles wat met ons water te maken heeft. Om een ideale en tegelijk realistische beschrijving te maken van onze eigen lokale en toekomstige waterkringloop. Over onze verhouding tot het water. Over ons beeld van onszelf, in relatie tot onze omgeving. (naar een uitspraak van Karin Sluis, raad van de leefomgeving en infrastructuur)
Met als einddoel om over een jaar mijzelf en lezers van De Stadsbron een handvat te geven om bij de waterschapsverkiezingen in voorjaar 2027 een vakje rood te kleuren dat ertoe doet.
Experts op het gebied van water en ecologie wil ik aan het woord laten, bestuurders en uitvoerenden van gemeente en provincie, het waterschap, gebruikers uit stad en (boeren)land en (lokale) onderzoekers interviewen, proberen een overzicht te maken van ontwikkelingen. Een onderzoek naar ons water 'systeem'.
Om te beginnen een komend artikel over de staat van de chemische waterkwaliteit van water in onze regio waardoor we de KRW, de wettelijk verplichte kader richtlijn water niet gaan halen in 2027.
Een discutabel modderslootje bij Landgoed De Boom, Leusden-Zuid, maart 2026
Een helder stromend slootje in de buurt van Woudenberg, maart 2026