Ze hadden hier natuurlijk nooit een burgemeester moeten benoemen die Anne Vermeer heette. Want hoe moet je deze PvdA-er die van 1976 tot 1982 het hoogste ambt in Amersfoort bekleedde, eren met een straatnaam? Je had immers in de schildersbuurt al een grote Vermeerstraat. Sterker nog, die hele wijk heet naar Johannes Vermeer: het Vermeerkwartier.
Dus nee, naar Anne Vermeer is in Amersfoort geen straat genoemd.
Wel naar Wouterus Corneliszoon Pull die de stad van 1819 tot 1824 diende. De Pullstraat bevindt zich in de Kruiskamp. Voor zover mij bekend is Pull de eerste burgervader die een straat naar zich vernoemd kreeg. Zijn opvolger was Otto Scheltus naar wie, ook in de Kruiskamp, een hele singel genoemd is. En, alsof dat nog niet genoeg is, draagt ook een bejaardenhuis aan de Snouckaertlaan zijn naam. Overigens heette de goede man voluit Otto Scheltus van Leusden, maar ik kan me goed voorstellen dat de Amersfoortse straatnaamgevers dat ‘van Leusden’ bewust hebben weggelaten.
De opvolgers Van Assenraad (1837-1849), Methorst (1849-1852), Wijers (1852-1877), Van Persijn (1877-1883): allemaal kregen ze een straat. En ook hun adellijke opvolgers: Jonkheer Van Asch van Wijck (1883-1891 en 1900-1901), graaf Schimmelpenninck (1891-1899), jonkheer Barchman Wuytiers (1901-1912) en graaf Van Randwijck (1912-1941 en 7 mei 1945 - 16 november 1945) werden allemaal geëerd met een eigen straat. Vervelend voor Barchman Wuytiers, althans voor zijn nabestaanden, is dat iedereen tegen zijn straat heel oneerbiedig BW-laan zegt.
Noordewier (1941-1942) heeft de belangrijke doorgangsweg in het Soesterkwartier naar zich vernoemd gekregen. De NSB-burgemeesters Harloff en Wending zijn terecht overgeslagen, maar met de naoorlogse burgemeesters is naar mijn bescheiden mening inconsequent en onzorgvuldig omgesprongen.
Hermen Molendijk, van 1946 tot 1961 burgemeester, heeft een groot persoonlijk stempel op de herrijzende stad gedrukt, maar hij moet het doen met een bejaardenhuis in Rustenburg: de Molendijkflat. Daarmee is zijn belang voor de stad schromelijk onderbelicht.
De naar zijn opvolger De Widt (1961-1971) genoemde straat ligt lekker centraal tussen Snouckaertlaan en Stadsring.
Maar dan komen we bij Maurits Troostwijk, van 1971 tot 1975 eerste burger van de Keistad. Een lulliger, miezeriger straatje dan de Troostwijkstraat is in Amersfoort niet te vinden. Hij loopt van het Smallepad naar nergens, je mag er met de auto niet in, en er grenst niet één huis of kantoor aan. Inderdaad, troosteloos. Troostwijkpaadje was een betere benaming geweest, of Troostwijksteeg.
Een plantsoen nabij het stadhuis draagt de naam van Annie Brouwer die van 1994 tot 1999 burgemeester van Amersfoort was voordat ze naar Utrecht verkaste. Alle andere naoorlogse burgemeesters (Bert Schreuder, 1982-1994), Albertine van Vliet (2005 – 2010) en Lucas Bolsius (2005 tot heden) leven gelukkig nog. Hen wacht in de toekomst een straat.
Tja, alleen Anne Vermeer staat met lege handen. En Hermen Molendijk eigenlijk ook. En Maurits Troostwijk hééft dan wel een straat, maar die mag eigenlijk geen naam hebben.
-
Arjeh Kalmann snijdt een onderwerp aan dat ooit ook mijn belangstelling trok.
Dit interessante thema nodigt mogelijk uit tot discussie. Hierbij mijn voorzet.
De afweging over straatnamen vindt plaats in een gemeentelijke straatnamencommissie die B en W /de Raad adviseert. Argumenten zullen in die commissie worden gewisseld, waarbij toestemming van nazaten denk ik ook een rol speelt. Uiteindelijk neemt de raad een... Lees meer...door Jan H. Lodewijks, eindredacteur OVF-website www.tijdbalk-amersfoort.nl om 26-06-20, 10:15
Dit interessante thema nodigt mogelijk uit tot discussie. Hierbij mijn voorzet.
De afweging over straatnamen vindt plaats in een gemeentelijke straatnamencommissie die B en W /de Raad adviseert. Argumenten zullen in die commissie worden gewisseld, waarbij toestemming van nazaten denk ik ook een rol speelt. Uiteindelijk neemt de raad een besluit.
De raadsbesluiten zijn bekend, de overwegingen die daaraan voorafgaan ken ik vooralsnog niet.
Ik kan niet nalaten naar aanleiding van Kalmanns voorbeelden een paar ideeën te opperen.
Een eventuele verwarring m.b.t. Vermeerstraat is te ondervangen door een (Burgemeester) Anne Vermeerlaan en om verwarring met de Brouwersstraat (in het verleden ook soms als Brouwerstraat geschreven) te omzeilen, lijkt een (Burgemeester) Annie Brouwer-Korf plein een redelijk voorstel. Is iets dergelijks ooit overwogen?
De naam Burgemeester De Widtstraat is in tegenstelling tot de andere straten met namen van burgemeesters, inclusief de functienaam; waarschijnlijk om verwarring met De Wittlaan (de gebroeders de Witt) en Witte de Withstraat (vlootvoogd) te voorkomen.
Het meest opvallende ook voor mij is het ontbreken van een vernoeming van burgemeester Hermen Molendijk. Met Kalmann ben ik het eens dat deze man `een groot persoonlijk stempel op de herrijzende stad heeft gedrukt` en een vernoeming verdient.
Ik zou het wel weten: herbenoem de straatnaam Zonnehof (raadsbesluit 26 mei 1959; genoemd naar een herenhuis dat daar ooit heeft gestaan) tot (Burgemeester) Hermen Molendijkhof. Het gebouw De Zonnehof, het paviljoen dat ooit op verzoek van Molendijk door Rietveld is ontworpen, kan die naam dan behouden (Zonnehof-Oost, raadsbesluit 22/11/2016, bij herbenoeming betrekken).
Maar, zoals gezegd, mogelijk speelt de familie van betrokkenen een rol bij wel of niet vernoeming.
Een andere `oplossing` die zich aandient: burgemeester Schimmelpenninck weet zowel een straat als een kade naar zich genoemd. Mogelijk kan de naam van de kade worden ingeruild voor een nog niet genoemde burgemeester.
Kalmann begint bij de 19e eeuwse burgemeester Pull en noemt verder een aantal opvolgers.
Echter enkele verre voorgangers van Pull zijn ook met een straatnaam in Amersfoort vereerd:
• Mor Gerritsenstraat - Mor Gerritsz, burgemeester en schepen van Amersfoort 2e helft 15e eeuw
• Van Westrheenenstraat - familie Van Westrheenen was lid van de stadsregering en leverde burgemeesters, schepenen en raadsleden 16e en 17e eeuw
• Dirk Loogenstraat - Dirk Loogen bekleedde tussen 1708-1760 bestuursfuncties in Amersfoort, afwisselend als burgemeester, schepen en weesmeester
• Van Goudoeverstraat - Erasmus van Goudoever, burgemeester van Amersfoort midden 18e eeuw
En om compleet te zijn, zouden drie van alle Hooglandse burgemeesters ook moeten worden vermeld:
• Burgemeester de Wijserf
• Van Tuyllstraat
• Burgemeester Smittweg
Amersfoort heeft vele burgemeesters gehad, maar hoe ver moet je teruggaan in de tijd om een straatnaam naar iemand te noemen? En waarom wordt de een wel en de andere niet geëerd?
Burgemeester Anthonie Dirk Methorst (1849-1852) heeft een straat naar zich genoemd gekregen, maar in de 18e eeuw waren er meerdere Methorsten burgemeester. De straat had, vergelijkbaar met de Van Westrheenenstraat hiervoor, eigenlijk op alle naamgenoten moeten slaan. En er is behalve Erasmus van Goudoever ook een burgemeester Anthoni van Goudoever geweest in de 18e eeuw. Hoe zat het met de toewijzing destijds?
Nog iets opmerkelijks: op 29 december 1953 heeft de gemeenteraad besloten Johan Karman, schepen en schout van Amersfoort van 1410-1414, te vereren met de straatnaam Johan Karmanhof.
Amersfoort heeft ook vele schouten en schepenen gekend. Waarom is alleen deze schout vernoemd?
Vergelijkbaar hiermee, is vast wel een markante oud-wethouder te bedenken die ooit ook een vernoeming toekomt.
Vele discussies komen naar voren in vroegere lokale kranten bij de vaststelling in de raad van straatnamen op voorstel van B en W; niet alleen over naamgeving, ook wijzigingsvoorstellen, aanvullingen, herbenoeming, wel of geen voornamen en over vermelden van academische of adellijke titel van de vereerde persoon en, moet het Pepersteeg of Peperstraat zijn.
Of in 1911, waarbij gezien de bijna gelijkluidendheid van twee straatnamen, de Wolfertstraat en de Wolkerstraat, de eerste werd gewijzigd in Eemstraat (AC 12/1 en 25/2/1911).
In 1927 stelde een raadslid voor dat in de Kattenkampen de namen Pauwstraat en Kalkoenstraat niet naast de namen van de benoemde watervogels Zwaanstraat en Reigerstraat pasten en zou moeten worden gewijzigd in Kievitstraat en Meeuwstraat. Zijn voorstel werd met acht tegen veertien stemmen verworpen (AC/DE 7/9/1927).
Ook werd een keer de vraag aan B en W gesteld of de Zeeheldenbuurt niet beter in een `deftige` wijk zou passen (AD/DE 1/4/1920). In dezelfde raadsvergadering stelde de burgemeester dat `Onze moeilijkste taak is het geven van mooie namen.` `Dat is te hopen`, werd bij interruptie geroepen, waarop de burgemeester zei: `Maar wij zijn erg conciliant op dit punt. De kritiek is hier zeer gemakkelijk, maar het maken van straatnamen niet. Doch we willen stellig wel wijzigen.`
Kortom: het is altijd al een onderwerp geweest waar kritiek op komt, maar met de verzoenende instelling in 1920 van de partijloze burgemeester Van Randwijck, is er altijd wel een mouw die past.
Bronnen:
De lijst van Drs. H.Th. Hormann (Leusden, 1998), met de gezagsdragers van de stad Amersfoort van 1405-1795, destijds met toestemming van de familie geplaatst op:
https://www.tijdbalk-amersfoort.nl/images/d/da/Gezagdragers.pdf
(zoeken op bu geeft alle burgemeesters in die periode)
en verder de (onvolledige) Wikipedia-lijst van burgemeesters:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_burgemeesters_van_Amersfoort
Voor data van raadsbesluiten over straatnamen: https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/wijken-en-straten
Amersfoortse kranten: https://archiefeemland.courant.nu/
AC=Amersfoortsche Courant
AD/DE= Amersfoortsch Dagblad/De Eembode