een duurzame afvalberg 2

door addy schuurman

In een eerder artikel toonde ik aan, dat de Amersfoortse bevolking relatief veel afval produceert en ook op het gebied van afvalscheiding niet bepaald tot de hoogvliegers behoort. In dat licht lijkt de gemeentelijke ambitie om in 2030 afvalvrij te zijn, misschien te ambitieus. Want de ontwikkelingen lijken een heel andere kant op te gaan: in de richting van juist meer afval en verpakkingsmiddelen

Omgekeerd inzamelen

Op het eerste gezicht lijkt de gemeente de goede weg in te slaan. De gemeente gaat namelijk ‘omgekeerd inzamelen’. Op de website wordt het uitgelegd: “Het afval dat herbruikbaar is haalt ROVA op aan huis. Huishoudelijk afval kunt u straks met containers aan huis sorteren. De containers aan huis zijn voor papier, groente- fruit- en tuinafval (GFT) en voor plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenkartons (PMD). Dit soort afval kan worden hergebruikt. We noemen het daarom geen afval meer, maar grondstoffen. Voor het afval dat overblijft komen ondergrondse afvalcontainers. Daarin kunt u ieder moment uw huishoudelijk restafval kwijt.(…) We gaan er van uit dat we met het systeem omgekeerd inzamelen gemiddeld 50 kg per inwoner restafvalreductie realiseren in 2020.” (https://www.amersfoort.nl/project/omgekeerd-inzamelen-van-afval-.htm en de Meerjarenbegroting 2018-2021)

Een mooi begin, maar de gemeente Amersfoort is niet bepaald koploper; tientallen andere gemeenten hebben dit systeem al enkele jaren geleden ingevoerd. Uit hun ervaringen blijkt, dat als je iedereen bakken aanbiedt om het afval te scheiden, dit beter gebeurt, dan wanneer je het scheiden helemaal aan het initiatief van de huishoudens overlaat. Natuurlijk zal er nog wel eens een plastic flesje bij het restafval terecht komen, maar de gemeente doet zijn best. “Leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker.”

Van afval naar grondstof

Er zitten echter addertjes onder het gras, met name in de zinnen: “Dit soort afval (GFT en PMD) kan worden hergebruikt. We noemen het daarom geen afval meer, maar grondstoffen.” Hiermee wordt de ambitie om Amersfoort afvalvrij te maken, in de eerste plaats vooral een cosmetische operatie! Een gevalletje van creatief boekhouden.

In de tweede plaats – en dat is veel ernstiger – ontstaan hierdoor prikkels in het systeem, waardoor de ambitie om de afvalberg drastisch te verminderen, juist uit het zicht verdwijnt. De industrie, de handel en de huishoudens krijgen belang bij een zo groot mogelijke productie van verpakkingsmiddelen.

Hoe zit dat? Op dit moment hebben de verpakkingsmiddelenindustrie en de handel een commercieel belang bij verpakkingsmiddelen. Elk product wordt van een stevige plastic omhulsel voorzien omdat ‘het zo handig is om in de winkel ten toon te stellen’ of ‘om te beschermen tegen beschadiging’. Bovendien besparen voorverpakte producten loonkosten: het winkelpersoneel hoeft niet elk artikel apart af te wegen en te beprijzen, dat is al gebeurd. Wanneer afval echter als grondstof wordt behandeld, tuig je een derde ‘industrie’ op, die er belang bij heeft om zoveel mogelijk afval te produceren: de inzamelaars en verwerkers van het gescheiden afval.

En de huishoudens dan? Op dit moment betalen zij de hoofdprijs: via de winkelprijzen betalen zij voor de productie van PMD en andere afvalstromen en via de gemeentelijke afvalstoffenheffingen betalen zij voor de verwerking van het huishoudelijk afval.  Maar  is dit systeem in de toekomst nog wel te handhaven? Kun je namelijk de Amersfoortse bevolking wel laten betalen voor het inleveren van kostbare grondstoffen? Moeten zij niet eerder geld toekrijgen?

Een nieuwe grondstoffenindustrie

Het is goed voor te stellen, dat er rond de verwerking van het gescheiden huishoudelijk afval – nu vrijwel waardeloos, maar in de toekomst waardevol – een nieuwe markt ontstaat. De huishoudens leveren hun ‘grondstoffen’ in bij commerciële huisvuilophalers, die een paar cent per kilo afrekenen. Deze leveren vervolgens de ‘grondstoffen’ voor een meerprijs af aan het recyclingbedrijf, dat ze vervolgens verwerkt tot nieuwe grondstoffen.

Zo zal er dus een brede coalitie van verpakkingsindustrie, handel, afvalophalers, afvalverwerkers en huishoudens ontstaan, die een belang hebben bij het produceren van zoveel mogelijk verpakkingsmaterialen en afval. Het gaat niet lang meer duren, voordat elk product in de winkel (van een citroen tot een bloempot, van een krant tot een stuk gereedschap) per stuk in plastic verpakt wordt (voor zover dat al niet gebeurt). Kortom, Amersfoort zal in 2030 allesbehalve afvalvrij zijn, maar jaarlijks een gigantische berg ‘grondstoffen’ produceren. Is dit de duurzame samenleving, die we willen?

bijsluiter

Addy Schuurman is historicus. Hij heeft enkele jaren voor een economisch onderzoeksbureau gewerkt.

bronnen

https://www.amersfoort.nl/project/omgekeerd-inzamelen-van-afval-.htm; Gemeente Amersfoort, Meerjarenbegroting 2018-2021

opmerkingen

  • nog geen opmerkingen